Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Prof. Dr. Bilal SAMBUR
Prof. Dr. Bilal SAMBUR
Operasyonların anası
Ramazan KAYAN
Ramazan KAYAN
Sokak sınavımız
Mustafa AYGÜN
Mustafa AYGÜN
Ödül mü Ceza mı?
Turan YAMAN
Turan YAMAN
Çağdaş İslam Düşüncesinde Düşünce Mimarları Yazı Dizisi- 1 Musa Carullah Bigiyef
Bülent ACUN
Bülent ACUN
Aile Okulu Seminerlerinden notlar ve düşünceler
Dr. Necmettin Acar
Dr. Necmettin Acar
Riyad´ın bölgesel güvenlik girişimleri gerçekçi değil
Şakir KURTULMUŞ
Şakir KURTULMUŞ
‘Babamdan Bana Hüzün Kaldı Yalnızlığı Çok Sevdim´
Mehmet BEYHAN
Mehmet BEYHAN
Fransa´yı yaktıranlar Filistin´i yakanlardır!
Nejdet DEMİREL
Nejdet DEMİREL
İftira ve Yalanın Bir Diğer İsmi, Algı Yönetimi
Abdülhamit KAHRAMAN
Abdülhamit KAHRAMAN
Kur´an´a Çağırdığını Söyleyenlere Sorular
Aziz DARICI
Aziz DARICI
Konuştuklarımız yazdıklarımız tekerrür ediyor
Ferhat Özbadem
Ferhat Özbadem
Ali Emiri´nin İşkodra Vilayeti Osmanlı Şairleri kitabından notlar
Ömer Naci YILMAZ
Ömer Naci YILMAZ
Biz Bilemedik!
Enes TARIM
Enes TARIM
Anadolu İslamı Üzerine Bir Deneme
Yusuf YAVUZYILMAZ
Yusuf YAVUZYILMAZ
Sol-İslam, Sosyalist-İslam, Eşitlikçi-İslam Tartışmalarına Kurban Edilen Bir İslam Kahramanı: Ebu Zer
Esat HOCALAR
Esat HOCALAR
Manzarayı Umumiye
F. Yılmaz ALTUNÖZ
F. Yılmaz ALTUNÖZ
Kadın ve Özgürlük Dediniz
Selvigül ŞAHİN
Selvigül ŞAHİN
Yetimler sanatla buluştu
Muhammet YETİŞ
Muhammet YETİŞ
Gençliğin Gidişatı ve Furkan Doğan Örnekliği
Sait ALİOĞLU
Sait ALİOĞLU
Türkiye ve Çin benzer fikirlere sahip iki ülke idi, ama…
Ümit AKTAŞ
Ümit AKTAŞ
“Diriliş Pastası”
Ali BULAÇ
Ali BULAÇ
İslam Düşünce Geleneğinde Ali Şeriati
Necip CENGİL
Necip CENGİL
Bizden Değilsen Gelme
Ramazan DEVECİ
Ramazan DEVECİ
Peygamberimizin Örnek Kişiliği…
Seyit Ahmet UZUN
Seyit Ahmet UZUN
Bencilliğin Yalnızlaştıran Zehiri
Muhittin BAĞCI
Muhittin BAĞCI
Uyanış
Nuri YILMAZ
Nuri YILMAZ
Çözüme Gerçekten Hazır mıyız ?
Celal TAHİR
Celal TAHİR
Ehliyet, Liyakat ve Sadakat
Mustafa Sefa ÇAKIR
Mustafa Sefa ÇAKIR
Ey Aziz Öğretmen!
Cüneyt TORAMAN
Cüneyt TORAMAN
Türkiye´nin Gündemi ‘Sağanak Yağmur´ Gibi: Brunson, Af Teklifi, Kaşıkçı ve Andımız
Mustafa DOĞU
Mustafa DOĞU
Yeniden İman Etmek!
Hasan POSTACI
Hasan POSTACI
Kültürel İslam´dan İslami Varoluşçuluğa
Mehmet AKTAŞ
Mehmet AKTAŞ
Lebbeyk, Allahümme lebbeyk!..
Mustafa GÜL
Mustafa GÜL
Çağrılar Neden Karşılık Bulmaz?
 Dr. Ali YALÇIN
Dr. Ali YALÇIN
İslami Hareketlerde "Minnet" Sorunu
Yakup GÜLER
Yakup GÜLER
Darbelerle Gelişen Türkiye!
Nevzat KAYA
Nevzat KAYA
Kaşıkçı Olayı Suudilerin Sonu Olacak!
Cafer AKDENİZ
Cafer AKDENİZ
Savaş mı Cinayet mi?
Davut GÜLER
Davut GÜLER
Adalet, Mizan ve Kitap Dengesi
Ziya GÜNDÜZ
Ziya GÜNDÜZ
Dr. Ayhan Vergili: Hilmi Ziya Ülken Önemli Bir Sosyolog, Felsefeci ve Fikir Adamıdır!
Nusret AYDEMİR
Nusret AYDEMİR
EĞİTİM SERENCAMIMIZ!
Serdar ÇALIŞ
Serdar ÇALIŞ
ZAM.....
Zeynep HAŞEMİ
Zeynep HAŞEMİ
İyilik Meşalesi
Mesut AYDIN
Mesut AYDIN
Bir Eğitim Ayı Ramazan (HUTBE)
Necla Arpa GÜLAÇAR
Necla Arpa GÜLAÇAR
Yola Çıkan Gençlere Yol Verin (Bir gencin hikayesi)
Nezir ERGENÇ
Nezir ERGENÇ
İnsan Hayvanla mı Yoksa Tanrıyla mı Kıyaslanmalı?
Abdulbaki ÇAĞATAY
Abdulbaki ÇAĞATAY
Son Zamanlarda İslami Camialara Yapılan Saldırıların Arka Planı
Mehmet DEVECİ
Mehmet DEVECİ
Umre Ziyaretimizden Notlar/3
Mehmet M. GÜLAÇAR
Mehmet M. GÜLAÇAR
BAŞIMIZDA KULAK İSTİYORUZ
Hacı TÜRKAN
Hacı TÜRKAN
Erdoğan Semboldür
Fedakar KIZMAZ
Fedakar KIZMAZ
Raşel, Sen İnsanı Dinden İmandan Edersin!..
Fehmi DEMİRBAĞ
Fehmi DEMİRBAĞ
Ayla Seni Seviyorum
Dr. Yunus ÇOLAKOĞLU
Dr. Yunus ÇOLAKOĞLU
İslam Dünyasında Şiddet ve Mikro Nüfuz Alanları
Mehmet ŞEREFOĞLU
Mehmet ŞEREFOĞLU
Bir Taşeronun Rüyası Olan Kadro
Esan GÜL
Esan GÜL
Çocuklarımız ve Adalet
İbrahim GEZER
İbrahim GEZER
Vicdanımız Kanıyor!
Aslan DEĞİRMENCİ
Aslan DEĞİRMENCİ
Selahaddin Eyyubi´siz Ortadoğu Arayışı
İstanbul Hava Durumu
Bugün
Bulutlu
10°
Pazartesi
Fırtına
10°
Salı
Sağanak
Çarşamba
Sağanak
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
İstanbul için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:34 08:20 13:17 15:37 17:55 19:29
Ya Ali, benden sonra yola gidenler, senin gösterdiğin yoldan giderlerse selamete ererler.

Hz. Muhammed
DOLAR
5.3710
EURO
6.0755
“Yoldaki İşaretlerden”den Modern Toplum Tasarımlarına
Türkiye´de yaşayan İslamcı aydınların bu eseri derinlemesine analiz etmeleri, eserde resmedilen toplum düzenin pratikte ne kadar uygulanabilir olduğunu ve Türkiye´deki din- devlet ilişkilerine ne tür bir açılım getirebileceğini tartışmaları epey zaman ald
Tarih: 23.11.2018 12:20:51
Yusuf YAVUZYILMAZ

Seyyid Kutub´un “Yoldaki İşaretler” adlı eseri, Türkçeye çevrildiği andan itibaren, İslam dünyasının genelinde olduğu gibi Türkiye´de de tartışmalara yol açmış ve bir dönem adeta İslamcı gençliğin el kitabı gibi bir işlev görmüştür. Ancak bu durum Kutub´un etkisinin uzun dönemde kalıcı olmasını ve kökleşmesini sağlayamamıştır. Bundan dolayı Türk düşüncesine etkisi 2000´li yıllardan itibaren giderek azalmış; metot ve toplum anlayışı bakımından sayıları gittikçe küçülen bir aydın grubuyla sınırlı kalmıştır. Bu makalede, bütün çekici ideolojik söylemine karşın, Seyyid Kutub´un görüşlerinin kısa bir zaman etkili olup daha sonra büyük ölçüde ortadan kalkmasının nedenleri irdelenecektir.

Bilindiği gibi Seyyid Kutub, Mevdudi´nin “ Kuran´da Dört Terim” adlı eseri okuduktan sonra zihin yapısı köklü değişikliklere uğramıştır. Böylece dünyayı İslami olan(İslam toplumu) ve İslami olmayan(Cahili toplum) diye iki kutba ayırarak, İslam´ın gerçek anlamda ancak İslam´ın siyasal olarak egemen olduğu topraklarda yaşanabileceğini savundu. Kutub, Batı medeniyetinin çürüdüğünü ve bu nedenle sonunun geldiğini savunarak tümüyle olumsuzlamıştır. Bu görüş sosyoloji literatürüne “siyasal İslam” yani, devleti devrimci bir yolla ele geçirerek, toplumu yukarıdan aşağıya İslamileştirme projesi olarak girdi. Elbette bu fikrin oluşumunda Kutub´un sosyalist geçmişinin de etkisi vardı. Her ne kadar sosyalizm ve İslam arasında köklü farklar olsa da, Kutub´un düşünceleri incelendiğinde, yeni bir toplumsal düzen oluşturmak için uygulanacak yöntemler konusundaki benzerlikler gözden kaçmamaktadır. Bu dönem İslami hareketlerin temel özelliği “İslam devleti” fikri ve onun etrafında dönen tartışmalardır. Ancak “İslam devleti” kavramı, modern ulus devletin toplun üzerindeki devasa etkileyici gücünden etkilenerek sistemleştirildiği için, İslam´ın temel özelliklerini ve felsefesini yansıtması bakımından oldukça yetersizdir. Kutub´un düşündüğü gibi birbirinden tamamen kopuk toplumsal yapıların tasavvur edilmesi mümkün değildir. Ayrıca Ümit Aktaş´ın da belirttiği gibi, “ Müslümanları cahili toplumun sorunları üzerine zihin yormaktansa İslam toplumunu inşaya çağıran Kutub´un bu yaklaşımı, ütopik bir toplumsal tasarıma dayanır. Çünkü hiçbir mücadele, bu saflıktaki bir toplumsal soyutluk içinde kurulamaz. Yine hiçbir İslami toplumun cahili öğelerden büsbütün uzaklaştırılması da mümkün değildir.” (1)

Steril bir toplum inşasının kökleri çok eski zamanlara kadar giden bir yaklaşımdır. İnsanlık, böylesine atomize olmuş bir toplumsal projenin mümkün olamayacağını, Platon´un devlet tasarımından yirminci yüzyılda yaygınlaşan faşizm ve sosyalizm gibi totaliter uygulamalarının verdiği tecrübe ile öğrenmiş bulunuyor. Hatta daha da ileri giderek şunu söyleyebiliriz ki, Kutub´un bu yaklaşımı, kendisi bunu hedeflememiş olsa da, sosyalizm ve emperyalizm karşıtlığı ile beslenerek içinde şiddet unsurunu barındıran radikal hareketlerin doğmasına neden olmuştur.

Ayrıca şunu da belirtmek gerekir ki, dünya ölçeğindeki nüfus hareketlenmeleri sonucu, değişik etnik ve dini toplulukların bir araya gelmeleriyle oluşan toplum yapıları, tekilci ve otoriter siyası anlayışların uygulanmasını imkansız kılmaktadır. Kaldı ki, İslam siyasi tarihine baktığımızda, Kutub´un işaret ettiği gibi atomize edilmiş bir toplum tasarımına rastlamıyoruz. Tarihte ortaya çıkmış bütün İslam devletleri çoğulcu bir toplum yapısına sahip olmuştur.

Bu eser niçin üzerinde durulmayı bu kadar hak ediyor? Bu soru eserin Türkiye´deki İslam düşüncesinin gelişimi üzerine yaptığı etkide gizli. Gerçektende Seyyid Kutub´un özellikle “Yoldaki İşaretler” adlı eserinin Türkiye´deki İslami hareketlerin oluşumu üzerinde inkar edilemeyecek bir etkisi olmuştur. Türkiye´de yaygın siyasal akımlar olan milliyetçilik ve sosyalizm karşısında, İslam´ın bağımsız bir siyasal akım olarak ortaya çıkma arzusunu savunan İslamcı aydınların görüşleri, Kutub´un görüşleriyle örtüşmüştür. Ayrıca Seyyid Kutub´un Türkiye´de İslami siyaset yapanların zihin dünyalarını geniş ölçüde etkilediği bilinmektedir.

Türkiye´de yaşayan İslamcı aydınların bu eseri derinlemesine analiz etmeleri, eserde resmedilen toplum düzenin pratikte ne kadar uygulanabilir olduğunu ve Türkiye´deki din- devlet ilişkilerine ne tür bir açılım getirebileceğini tartışmaları epey zaman aldı.  Şunu da önemle vurgulamak gerekir ki, Türkiye´de gelişen İslami düşünceler ve buna dayalı akımlar iki noktayı çoğunlukla ihmal ettiler.

1)Her toplumun kendine özgü toplumsal şartları vardır. Bu yüzden yeryüzünün başka bölgelerinde uygulanması düşünülen toplumsal, dini ve siyasal bir projenin; sosyo- kültürel ve tarihi açıdan ona hiç benzemeyen bir toplumda aynen uygulanması mümkün değildir.

2) Bir toplumda herhangi bir siyasal dönüşüm projesi uygulanacaksa, bunun toplumun anlayabileceği bir dile tercüme edilmesi gerekir. Bu yüzden Türkiye´de tercüme yoluyla gelen sosyalist ve İslamcı akımların etkisi daima belirli kesimlerde sınırlı kalmışlardır.

Bu noktada Said-i Nursi´nin öncülüğünü yaptığı ve daha sonraları nurculuk olarak adlandırılan hareketi ayrı tutmak gerekir. Konu üzerinde kapsamlı bir inceleme yapan Şerif Mardin “Nurcu” hareketin başarısını, bu hareketin, İslamı Anadolu insanının anlayabileceği bir dile(lehçeye) başarılı bir şekilde tercüme edilmesinde bulmaktadır. Şerif Mardin lehçe ile toplumsal ilişkilerin belirli bir alanında kullanılan özel dili kasteder(2) işte “ Said Nursi´nin yaptığı, anahtar kavramları, çevrenin, mevcut imkanlardan daha az yararlanabilenlerin diline, yani çevre statüsünün özel karakterini dışa vuran bir dilde geliştirmekti”(3) Seyyid Kutub´unda içinde bulunduğu radikal akımın Türkiye´deki etkisinin sınırlı kalmasının başlıca nedeni lehçe oluşturmadaki başarısızlığıdır. Bu yüzden Seyyid Kutub´tan beslenen radikal akımlar, halk İslamı dediğimiz tarikatlar ve cemaatler kadar etkili olamamıştır.

Kutub´un projesini gözden düşüren bir önemli sebepte dünyada meydana gelen siyasal değişimlerdir. Burada başrolü özellikle modern ulus devlet projesine yöneltilmiş itirazlarla ortaya çıkmış olan postmodern anlayışlarda aramak gerekir. Dünyada artık özcü siyasal modeller giderek gözden düşüyor. Onun yerine değişik kültür ve dinlerin bir arada yaşayabileceği çoğulcu modeller itibar kazanıyor. Gelinen noktada anlaşıldı ki, Kutub tarzı tepkisel, ütopik ve dışlayıcı siyasal projelerin uygulanabilir tarafı yoktur. Zaten 1990 ve özellikle 2000´li yıllardan itibaren İslami toplum modelleri büyük ölçüde çoğulculuk, hukuk devleti, bir arada yaşama gibi kavramlarla şekillenmeye başladı. Dinin devlete egemen olması gerektiğini temel alan siyasal projelere daha temkinli ve eleştirel yaklaşılıyor. Bu noktada “ Medine Vesikası” gibi çok hukuklu toplum projesi tartışmalarının gündeme gelmesi de anlamlıdır. Zamanın ruhu insanlığı, dışlayıcı, otoriter ve baskıcı toplumsal projelerin yerini; çoğulculuğa ve diyaloğa açık hukuk devleti projelerine terk etmeye zorluyor. Böyle bir siyasal atmosferde Kutub´un yaklaşımı anlamını büyük ölçüde yitiriyor.

Gelinen noktada Seyyid Kutub´un İslami olmayan dünyadan kopmayı temel alan ütopik siyasi yaklaşımının, modern dünyanın karmaşık sorunlarına cevap veremeyeceği açıktır. Müslüman entelektüeller etnik, kültürel ve ideolojik bakımdan değişik inanç ve düşüncelere sahip insanların, barış içinde bir arada nasıl yaşayacaklarına dönük siyasal projeler geliştirmekle yükümlüdürler. Seyyid Kutub´un ütopik siyaset anlayışı, müzakereye dayalı bir toplumsal model oluşturmak için gerekli donanımı sağlamaktan son derece uzak bir anlayıştır.                                                        

 

1) Ümit Aktaş, Özgün Düşünce Dergisi, sayı:1, sf: 80.

2) Şerif Mardin, Bediüzzaman Said Nursi Olayı, sf:11, İletişim yayınları,1993

3)Şerif Mardin, Bediüzzaman Said Nursi Olayı, sf:18, İletişim yayınları,1993

 

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Sayfa: